Onlayn alış-veriş, yoxsa fiziki mağazalar: İnsanlar hansını seçir və hansına daha çox güvənir?

MIT Sloan tərəfindən yayımlanan və Forrester proqnozlarına əsaslanan təhlilə görə, 2025-ci ildə dünya üzrə pərakəndə satışların təxminən 80 faizinin fiziki mağazaların payına düşəcəyi gözlənilirdi. Bu göstərici onlayn ticarətin geniş yayılmasına baxmayaraq, insanların məhsulu mağazada görərək almağa davam etdiyini göstərir. Elektron ticarətin artım sürəti daha yüksək olsa da, ümumi satış həcmi baxımından fiziki mağazalar hələ üstün mövqedədir. Bu nəticəni insanların yalnız fiziki alış-verişə üstünlük verməsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Çünki müasir alıcı çox vaxt məhsulu bir kanalda araşdırır, digər kanalda isə satın alır. İnsan məhsul haqqında məlumatı internetdə tapa, qiymətləri müqayisə edə, rəyləri oxuya və daha sonra məhsulu fiziki mağazadan ala bilər. Bunun əksi də mümkündür. Alıcı məhsulu mağazada yoxladıqdan sonra daha münasib qiymət tapmaq üçün sifarişi internet üzərindən verir. Visa Acceptance Solutions və PYMNTS Intelligence tərəfindən hazırlanmış 2024-cü il Qlobal Rəqəmsal Alış-veriş İndeksi bu davranışın geniş yayıldığını göstərir. Yeddi ölkədən 13 904 istehlakçının iştirak etdiyi araşdırmada respondentlərin yalnız 28,8 faizinin tamamilə uzaqdan, yəni əsasən onlayn alış etdiyi müəyyən edilib. İştirakçıların 71 faizi isə fiziki mağazanı alış təcrübəsinin mühüm hissəsi hesab edib. Araşdırmada istehlakçıların 39 faizinin rəqəmsal və fiziki imkanları birləşdirən hibrid alış modelindən istifadə etdiyi bildirilib. Bu məlumatlar göstərir ki, əsas rəqabət artıq onlayn saytlarla fiziki mağazalar arasında getmir. Yeni model hər iki kanalın birlikdə istifadə edilməsinə əsaslanır. Müştəri məhsulun stokda olub-olmadığını internetdən yoxlamaq, onu mağazada görmək, ödənişi mobil şəkildə etmək və istədiyi üsulla təhvil almaq istəyir. Onlayn alış-verişin əsas üstünlüyü rahatlıqdır. Müştəri günün istənilən saatında müxtəlif mağazaların məhsullarını müqayisə edə bilir. Fiziki olaraq bir neçə mağazaya getmədən qiymətlər, texniki xüsusiyyətlər və istifadəçi rəyləri haqqında məlumat əldə etmək mümkündür.Məhsul çeşidinin geniş olması da onlayn platformaların üstünlüyünü artırır. Fiziki mağazanın sahəsi və anbar tutumu məhdud olduğu halda, elektron ticarət platforması minlərlə satıcının məhsulunu eyni yerdə göstərə bilər. Xüsusilə elektronika, kitab, məişət əşyaları və standart ölçülərə malik məhsullarda bu rahatlıq insanların onlayn sifariş verməsini asanlaşdırır. Salsify şirkətinin 2025-ci il istehlakçı araşdırmasında respondentlərin 66 faizi yeni məhsul almaq üçün onlayn ticarət platformalarından istifadə etdiyini bildirib. Fiziki mağazalardan istifadə edənlərin göstəricisi isə 58 faiz olub. Respondentlər bir neçə kanal seçə bildiyi üçün bu rəqəmlər bir-birini istisna etmir. Əksinə, nəticə müasir alıcının həm internetdən, həm də fiziki mağazadan istifadə etdiyini göstərir. Fiziki mağazanın əsas üstünlüyü məhsulu birbaşa görmək, ona toxunmaq və keyfiyyətini yerində qiymətləndirmək imkanının olmasıdır. Geyimin ölçüsü, materialın keyfiyyəti, telefonun görünüşü və ya mebelin rahatlığı kimi xüsusiyyətləri yalnız şəkil vasitəsilə tam müəyyən etmək çətindir.Mağazada alınan məhsulun dərhal əldə olunması da mühüm amildir. Onlayn sifarişdə çatdırılma müddəti, məhsulun zədələnməsi, yanlış məhsul göndərilməsi və geri qaytarma prosesi kimi risklər mövcuddur. Fiziki mağazada isə alıcı məhsulu yoxlayaraq götürə və problem yaranarsa satıcı ilə birbaşa əlaqə saxlaya bilir. İnsan ünsiyyəti də alış qərarına təsir göstərir. Xüsusilə bahalı və texniki məhsullar alınarkən satıcının izahı, məhsulun nümayiş etdirilməsi və sualların dərhal cavablandırılması müştərinin qərar verməsini asanlaşdırır. Chubb tərəfindən müxtəlif regionlarda aparılmış 2024-cü il araşdırması onlayn ticarətdə etibarın ziddiyyətli olduğunu göstərib. Sorğuda iştirak edən istehlakçıların təxminən 80 faizi ödəniş platformasının təhlükəsizliyini əsas narahatlıq kimi qeyd edib. Onlayn alış edən respondentlərin əhəmiyyətli hissəsi maliyyə fırıldağı, ödəniş problemi və zədələnmiş məhsulla qarşılaşdığını bildirib. Buna baxmayaraq, istehlakçıların onlayn platformalara olan etibarı həmin platformalarda satış edən ayrı-ayrı şirkətlərə olan etibardan daha yüksək olub. İnsanlar bütün məhsulları eyni üsulla almırlar. Elektronika, kitab və gündəlik istifadə məhsullarında model və xüsusiyyətlər əvvəlcədən məlum olduğu üçün onlayn sifariş vermək daha rahat qəbul edilir. Geyim, ayaqqabı, kosmetika, mebel və bahalı məhsullarda isə fiziki baxış ehtiyacı artır.Məhsulun qiyməti yüksəldikcə alıcının risk hissi də güclənir. Ucuz məhsulda onlayn sifarişin mümkün riski qəbul edilə bilər. Bahalı telefon, məişət texnikası və ya zərgərlik məhsulu alınarkən isə alıcı rəsmi zəmanət, satıcının ünvanı və satışdan sonrakı xidmət kimi əlavə təminatlar axtarır.Yaş qrupları arasında da fərqlər mövcuddur. Gənc istifadəçilər rəqəmsal platformalarda daha rahat hərəkət etsələr də, bu onların fiziki mağazalardan imtina etdiyi mənasına gəlmir. Fiziki mağaza məhsulla tanışlıq, sosial təcrübə və dərhal alış imkanı yaratdığı üçün gənc nəsil arasında da aktuallığını qoruyur. Son araşdırmalara əsasən, dünya üzrə faktiki satış həcminə görə fiziki mağazalar hələ də onlayn satış saytlarından öndədir. Onlayn alış-veriş isə daha sürətlə inkişaf edir və məhsul araşdırması, qiymət müqayisəsi və rahat sifariş baxımından üstünlük qazanır.Gələcəyin qalibi yalnız onlayn işləyən və ya yalnız fiziki satış edən mağaza olmayacaq. Ən güclü model müştəriyə məhsulu internetdə araşdırmaq, mağazada yoxlamaq, istədiyi üsulla ödəmək və rahat şəkildə təhvil almaq imkanı verən hibrid satış sistemi olacaq. Buna görə də fiziki mağazaların tamamilə yox olacağı deyil, rəqəmsal imkanlarla birləşərək yeni formaya keçəcəyi gözlənilir.